Deur dr Suzanne van der Merwe,
besigheidshoof en woordvoerder van Kroniese Kronieke
“Soms wens ek my depressie was sigbaar – soos ’n gebreekte been in gips of koors wat gemeet kan word. Dan sou mense dalk verstaan waarom my bed my party dae gevange hou.” (Anoniem)
Hierdie artikel bring Kroniese Kronieke se voortgaande navorsing oor kroniese siekwees in gesprek met die persoonlike ervaring van depressie. Die fokus val op selfbestuur, ondersteuning deur versorgers en professionele persone, en die werks- en gemeenskapsruimtes waarin mense met geestesgesondheidsuitdagings leef. Vanuit ’n waardegedrewe raamwerk wat ook binne geloofskringe resoneer, word wetenskaplike kennis en persoonlike verhaal saam gebruik: die een bied begrensing en meetbaarheid, die ander gee menslikheid en erkenning.
Dr Suzanne van der Merwe (Besigheidshoof en Woordvoerder: Kroniese Kronieke) in samewerking met ’n navorsingsdeelgenoot wat anoniem bly.
Die skryfgenoot wat hierdie woorde met Kroniese Kronieke deel, leef reeds jare met depressie. Sy skryf anoniem – nie omdat haar verhaal minder eg is nie, maar omdat die stigma rondom geestesongesteldheid steeds ’n bykomende las kan word, veral in die werkplek en openbare lewe.
Depressie is meer as gewone hartseer en moedeloosheid
Depressie is ’n geestesgesondheidstoestand wat ’n mens se emosies, denke, liggaam en daaglikse funksionering kan beïnvloed. Dit is meer as ’n slegte dag of gewone hartseer: dit kan gewone take swaar laat voel, energie laat verdwyn en iemand laat sukkel om weer lig, sin of dryfkrag te vind.
Dit is nie ʼn swakheid of ’n gebrek aan wilskrag nie. Depressie beïnvloed eetlus, slaap, konsentrasie, werk en verhoudings. Dit word die beste verstaan as ’n toestand waarin biologiese, sielkundige, sosiale en omgewingsfaktore saamwerk, eerder as iets wat met een eenvoudige verklaring of een enkele gebeurtenis afgemaak kan word.
Geestesgesondheidskundiges gebruik diagnostiese klassifikasiestelsels, soos die DSM-5-TR, om verskillende depressiewe versteurings te onderskei. By major depressiewe versteuring duur ’n betekenisvolle groep simptome minstens twee weke en word daaglikse funksionering geraak. By volhardende depressiewe versteuring bestaan ’n depressiewe patroon minstens twee jaar.
Hierdie raamwerk kan groter verstaan bied vir wat iemand beleef, maar dit vervang nie ’n professionele beoordeling nie: slegs ’n bevoegde gesondheidspraktisyn kan ’n diagnose maak, en ’n leefverhaal mag nooit op sy eie as ’n diagnostiese kontrolelys gebruik word nie.
Teen hierdie agtergrond word die persoonlike verhaal nie as bewys van ’n diagnose aangebied nie, maar as ’n venster op hoe depressie in ’n gewone lewe gevoel, bestuur en gedra word. Die mediese raamwerk help om taal en grense te gee; die verhaal help om die mens agter die beskrywing raak te sien.
Die onsigbare gewig van depressie
“Wat het jy dan om oor depressief te wees? Dit is seker net spanning. Probeer ’n bietjie harder!” Sulke opmerkings verklein nie net persone wat depressief is nie; dit kan skaamte verdiep en dit moeiliker maak om eerlik daaroor te praat. As herstel net ’n eenvoudige besluit was, skryf ons navorsingsdeelgenoot, sou sy dit lankal geneem het: “As dit maar net so eenvoudig was. As dit maar net was.”
Baie mense dink depressie beteken om altyd hartseer te voel. Soms is dit waar, maar vir baie mense lyk dit eerder soos gevoelloosheid, uitputting of onvermoë om selfs eenvoudige dinge aan te pak. Op haar swaarste dae verloor kos sy aantrekkingskrag, stilte en afsondering lok, en opstaan voel byna onmoontlik. Tog wag werk, huis en verantwoordelikhede steeds. Die wêreld staan nie stil omdat depressie oorweldigend geword het nie.
Wanneer struktuur help dra aan die las
Op minder oorweldigende dae steun sy doelbewus op roetine: medikasie soos voorgeskryf, vaste etenstye, werk, die kinders by die skool gaan haal, met die hond stap, oefen en ’n gereelde slaaptyd. Etes word vooraf beplan, want elke besluit en aksie verg psigiese energie wat nie altyd beskikbaar is nie. In haar woorde: “Eenvoud is nie toevallig nie; dit is my reddingslyn.” Vir haar is struktuur nie ’n bewys dat depressie maklik beheerbaar is nie, maar ’n manier om die dag in kleiner, hanteerbare dele op te deel.
Elke besluit vra energie. Wanneer depressie energie steel, word selfs klein keuses oorweldigend. Deur soveel moontlik vooraf te beplan, word minder geestelike energie aan alledaagse besluite bestee.
Hierdie praktyke is haar persoonlike selfbestuur, nie ’n algemene resep of plaasvervanger vir behandeling nie. Depressie se verloop en behandeling verskil van mens tot mens, en wat vir een persoon help dra, is nie noodwendig genoeg of gepas vir iemand anders nie. Doeltreffende professionele behandeling en medikasie is beskikbaar, afsonderlik of saam, en begeleiding bly belangrik.
Die waarde van ondersteuning in donker dae
Haar man is ’n anker in die donker. Hy maak kos wanneer sy nie kan nie, pak dikwels haar sak om te gaan oefen en bly naby en beskikbaar wanneer sy onttrek. Liefde genees nie depressie op sy eie nie, maar geduldige ondersteuning kan help om die volgende maaltyd, tree of afspraak moontlik te maak. In dié sin staan ondersteuning nie los van behandeling nie; dit kan iemand help om by behandeling, roetine en basiese sorg uit te kom. Ook ondersteuners het begrip, grense en ondersteuning nodig.
Hoop sonder maklike antwoorde is realisties
Ons skryfgenoot ervaar depressie as ’n kroniese en herhalende werklikheid. Dit beteken nie dat verbetering of herstel onmoontlik is nie. Dit beteken dat hoop nie met ’n vinnige oplossing verwar moet word nie.
Soms lyk hoop soos iets klein: die volgende asemteug, ’n bord kos, sonlig, ’n bekende roetine, ’n geliefde wat bly, of die moed om weer professionele hulp te vra.
“Ten spyte van die gewig van depressie is ek hier – lewend, funksionerend en steeds teenwoordig,” sê die navorsingsdeelgenoot. Dit is nie die taal van ontkenning nie, maar van iemand wat steeds leer om die swaar las van depressie te dra – met professionele hulp, persoonlike ritme, ondersteuning en moed – en wat vra dat ons nie wegkyk nie.
Hulp is beskikbaar: As die donker te swaar voel om alleen te dra, reik asseblief uit na iemand wat kan help – ’n geliefde, dokter, berader of gekwalifiseerde geestesgesondheidspraktisyn. Indien jy dringend ondersteuning nodig het of onveilig voel, kontak SADAG by 0800 567 567 of gaan na die naaste noodeenheid.
“Ek is nie genees nie. Ek is nie vry nie, maar ek is hier. Ek leef. Ek funksioneer en ek leer elke dag hoe om die gewig van depressie te dra.” (Anoniem)
Oorweeg jy dit om jou verhaal met Kroniese Kronieke te deel?
Kontak dr Suzanne van der Merwe by suzanne@kroniesekroniekeonline.com
Vir meer inligting kan jy hul webwerf besoek.
Volg hulle op Facebook en YouTube.
Kry die Kroniese Kronieke-boek, Lamentoso, te koop op die aanlyn-winkel.
