Wat was die Hervormers se siening van Islam? | Nr 1

Tydens die Hervorming was die opmars van Islam baie in die nuus. Die opkomende Turkse Ottomaanse Ryk, wat sy hoogtepunt in die vroeë tot middel-sestiende eeu bereik het, het ‘n ontstellende politieke en militêre bedreiging vir die Europese Christendom ingehou[1]. Hoewel die leërs van Europa die Turke in 1529 by die poorte van Wene teruggedryf het, het die feit dat die magte van Islam so ver in Christelike Europa uitgebrei het, die Europeërs dekades lank geskud.[2] Terwyl hulle hoofsaaklik teen die Rooms-Katolieke Kerk gestry het, het die Hervormers dus ook af en toe aandag aan Islam gegee. Benewens die bestudering van die aard van Islam, het die Hervormers nagedink oor watter lesse God wou hê die kerk moes leer uit die opmars van “die Turke” (destyds sinoniem met “Moslems”).

Aangesien ons so pas Hervormingsondag gevier het, is hierdie onderwerp baie aktueel, naamlik hoe die Hervormers Islam beskou het.

Die Hervormers het Islam nie as een van die wêreld se groot godsdienste of een van die drie Abrahamitiese gelowe beskou nie. Inteendeel, hulle het hoofsaaklik Mohammed se leringe as ‘n ketterse afwyking van die Christendom beskou.

Die woord kettery kom van die Grieks wat beteken “om te kies”, en as sodanig hang ‘n Christelike kettery nie die Christelike geloof as ‘n geheel aan nie, maar kies eerder sekere elemente ten koste van ander. Wat oorbly, is iets wat nie meer as deel van die Christendom beskou kan word nie.  

Islam, wat in die sewende eeu ontstaan het in ‘n streek wat eens onder Christelike invloed was, het beweer dat hulle die oorspronklike openbaring van God, wat in die Ou en Nuwe Testament gegee is, behou het (hoewel hulle beweer dat dit gekorrupteer is). Hulle het ’n streng monoteïsme verkondig, asook ‘n geloof in die onsterflikheid van die siel. Hulle het egter verskeie kern-elemente van die Christendom verwerp, hoofsaaklik die leerstellings van die Drie-eenheid en van die menswording van Christus. Hulle kies en keur dus uit Christelike oortuigings, soos ketters doen.

Die bekende Christelike teoloog van Sirië, Johannes van Damaskus, het gevolglik minder as ‘n eeu ná die ontstaan van Islam, hierdie godsdiens as ’n kettery gekategoriseer. In sy boek Concerning Heresy het Johannes op ’n uitgebreide manier aandag aan Islam gegee en van Mohammed geskryf dat “hierdie man, nadat hy toevallig op die Ou en Nuwe Testament afgekom het en ook met ‘n Ariaanse (ketterse) monnik gepraat het, sy eie kettery bedink.” Johannes wys dan talle punte van kommer uit, insluitend dat (a) die openbaring wat Mohammed beweer het hy ontvang het, sonder getuies ontvang is; (b) Moslems mans toelaat om meer as een vrou te neem (tot vier); en (c) mans toelaat om maklik van hul vrouens te skei.

In die twaalfde eeu het Petrus die Gerespekteerde (1092–1156) hom gewy aan die bestudering van Islam in sy oorspronklike bronne, en selfs opdrag gegee dat ‘n volledige vertaling van Islam se heilige geskrifte in Latyn geskryf moes word. Petrus het toe oor Islam geskryf en volgehou dat dit ‘n Christelike kettery was, een wat so ver gegaan het dat dit as deel van die heidendom beskou moes word[3].

Wanneer ons by die Hervormers in die sestiende eeu kom, ontmoet ons Heinrich Bullinger (1504–1575), Ulrich Zwingli se opvolger in Zürich, wat meer breedvoerig oor Islam gestudeer en geskryf het as enige ander Hervormer. Bullinger het Islam ook as ‘n kettery beskou wat uit verskeie ketterye bestaan ​​– die ontkenning van die Drie-Eenheid, die ontkenning van Christus se versoeningswerk as middelaar, en die bevestiging dat mense deur werke gered kan word, wat hy verbind het met die kettery van Pelagianisme.[4] Bullinger het die bewering dat Mohammed God se profeet was, verstaan ​​as ‘n vervulling van wat Jesus in Johannes 5:43 geleer het: “Ek het gekom in die Naam van my Vader, en julle neem My nie aan nie. As ‘n ander in sy eie naam kom, hom sal julle aanneem.”[5]

En wat van Johannes Calvyn? In sy kommentaar op 2 Tessalonisense, geskryf in 1550, verwys Calvyn kortliks na “die Turke” wanneer hy kommentaar lewer op 2 Tessalonisense 2:3. Deur Islam te beskryf as ‘n “afval” wat “wyer versprei het”, verstaan ​​Calvyn Mohammed se werk as dié van “om sy volgelinge, die Turke, van Christus af te keer”. Gevolglik sê Calvyn dat Islam “in sy geweld ongeveer die helfte van die Kerk weggeskeur het”.[6]

Deur die gevolge daarvan te beskryf, diagnoseer Calvyn ook die wortel van die teologiese fout van Islam. Altyd gedring deur die beginsel van Sola Scriptura, lê Calvyn die skuld by die voete van Islam se foutiewe siening van die Skrif. Want hoewel hulle oënskynlik vashou aan openbaring wat in die Ou en Nuwe Testament gegee word, erken Moslems in die Koran ’n addisionele openbaring (op dieselfde manier as wat Mormone vandag doen), en daarom “beperk hulle hulself nie tot die grense van die Heilige Skrif nie!”[7]

Kortom, die Hervormers het Islam breedweg beskou as ‘n Christelike kettery wat, nadat hulle sommige elemente van die Christendom gekies en ander verwerp het, wortel geskiet en versprei het in gebiede waar die ware Christendom oorskadu is deur aansienlike agteruitgang in leer en lewe.

In die volgende uitgawe van Vrypos sit ons die gesprek voort oor wat die Hervormers se siening van Islam was.